Yeter Gelirli Tarımsal Arazi Büyüklüğü Nedir? İl ve İlçe Listesi Nasıl Okunur?

Tarlanızı bölmek, bir kısmını satmak ya da miras kalan araziyi kardeşlerinizle paylaşmak istiyorsunuz. Tarım müdürlüğünden ya da tapudan “yeter gelirli büyüklüğün altında kalıyor” cevabını aldınız. Bu sayının nereden geldiğini ve ilçeniz için kaç dekar olduğunu bilmiyorsunuz.

Bu yazıda 5403 sayılı Kanun’a ekli il ve ilçe listesini nasıl okuyacağınızı anlatıyoruz. Sütunların anlamını, örnek ilçe değerlerini, basit bir bölme hesabını, hisselendirme ve ekonomik bütünlük kurallarını ve mirasta neyin değiştiğini madde numaralarıyla bulacaksınız. Tablolardaki ilçe değerleri mevzuat.gov.tr’deki güncel Kanun metninden okunmuştur.

Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü nedir?

Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü, Kanun’a ekli (1) sayılı listede il ve ilçeler için ayrı ayrı yazılan ve tarım arazisinin altında bölünemeyeceği büyüklüktür. Tanım Kanun’un m.3/ı bendindedir: bölge farklılıkları gözetilerek il ve ilçeler için listede belirlenen büyüklük. Bölme yasağı ise m.8/A’dadır.

Madde ve liste, 6537 sayılı Kanun’la eklendi ve 15 Mayıs 2014’te yürürlüğe girdi (Resmî Gazete sayı 29001). Kanun’un amaç maddesi de bu büyüklüklerin belirlenmesini ve bölünmelerinin önlenmesini sayar (m.1). Kanunun genel çerçevesi için 5403 sayılı Kanun özetine bakabilirsiniz.

Maddede geçen “ifraz”, bir parseli birden fazla parsele ayırmak demektir. Terimin ayrıntısı için ifraz sözlük maddesine bakabilirsiniz.

Asgari büyüklükten farkı ne?

Asgari büyüklük Türkiye geneli için konan parsel tabanıdır; yeter gelirli büyüklük ise ilçeye göre değişen ve çoğu zaman daha yüksek olan ikinci eşiktir. Asgari büyüklüğü Bakanlık belirler. Kanun en düşük değeri mutlak, marjinal ve özel ürün arazisinde 2 hektar (20 dekar), dikili arazide 0,5 hektar (5 dekar), örtü altında 0,3 hektar (3 dekar) olarak koyar (m.8/3). Bakanlık bu değerleri artırabilir, altına inemez.

İki eşik farklı ölçütlerle düzenlenmiştir. Asgari büyüklük arazinin sınıfına bakar: mutlak, özel ürün, dikili, marjinal ya da örtü altı. Yeter gelirli liste ise dört sütuna ayrılır: sulu, kuru, dikili ve örtü altı. Bölme talebinde her parça iki eşiğe de en az ulaşmalıdır. Bu yüzden pratikte büyük olan sayı belirleyicidir.

Örtü altında iki kuralın sayısı aynıdır ama kurallar ayrıdır: biri Bakanlık tabanı, diğeri ilçe listesidir. Asgari büyüklüğün ayrıntısını tarla bölünür mü rehberinde anlatıyoruz.

İl ve ilçe listesi nasıl okunur?

Listede önce il adı yazılır, altında o ilin ilçeleri alfabetik sırayla gelir; her ilçe satırında dört sayı vardır ve birim dekardır (Da). Liste, mevzuat.gov.tr’deki Kanun PDF’inin sonunda “(1) Sayılı Liste — Türkiye İl/İlçe Bazında Yeter Gelirli Tarımsal Arazi Büyüklükleri” başlığıyla yer alır.

Okurken beş şeye dikkat edin:

1. Doğru ili ve ilçeyi bulun. Aynı ilçe adı farklı illerde geçebilir. “Merkez” satırı birçok ilde vardır. “Ayvacık” hem Çanakkale’de (sulu 55, kuru 120) hem Samsun’da (sulu 100, kuru 200) yazılıdır.
2. Eksik il başlıklarını gözden kaçırmayın. PDF’te Karaman, Sakarya ve Sinop il başlıkları eksiktir. Bu illerin ilçeleri sırasıyla Karabük, Rize ve Siirt ilçelerinin hemen ardından gelir. Örneğin Karabük’ün altında ikinci bir “Merkez” satırı görürseniz o satır Karaman’a aittir.
3. Doğru sütunu seçin. Sütunlar sırasıyla sulu, kuru, dikili ve örtü altıdır. Sulu tarım arazisi, bitkinin ihtiyaç duyduğu suyun bir kaynaktan yeterli ve kontrollü biçimde karşılandığı arazidir (m.3/j). Tapudaki “tarla” yazısı sulu mu kuru mu olduğunu söylemez; bunu il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğü değerlendirir.
4. Kısaltmalara dikkat edin. Listede “Ş.Koçhisar”, “M. Ereğlisi” gibi kısaltılmış ilçe adları vardır.
5. Dekarı m²’ye çevirin. 1 dekar 1.000 m²’dir. 130 dekar 130.000 m², yani 13 hektar eder.

Tablo yalnızca örnektir. Kendi ilçenizin değerine Tarlam Bölünür mü? asistanında il ve ilçe seçerek bakabilirsiniz. Kesin değer için Kanun metnindeki listeyi esas alın.

Listede 930’u aşkın ilçe satırı vardır. PDF’te değeri okunabilen bütün satırlarda dikili arazi 10 dekar, örtü altı 3 dekardır; yalnızca Şırnak Merkez satırında dikili hücresi boştur. Asıl fark sulu ve kuru sütunlardadır: sulu arazi 50 ile 100, kuru arazi 120 ile 200 dekar arasında değişir.

İlçeniz listede yoksa

Liste 2014’te Kanun’a eklendi ve her ilçeyi içermez. Örneğin İstanbul için yalnızca 16 ilçe yazılıdır; Sarıyer ya da Eyüpsultan gibi ilçelerin satırı yoktur.

Bazı büyükşehirlerde de yeni merkez ilçelerin adı listede geçmez; onların yerine tek bir “Merkez” satırı bulunur. Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Kahramanmaraş, Manisa, Mardin, Muğla, Ordu, Şanlıurfa, Tekirdağ, Trabzon ve Van bu duruma örnektir. Örneğin Trabzon’da Ortahisar, Muğla’da Menteşe, Denizli’de Merkezefendi ve Pamukkale satırı yoktur. Malatya’da ise Battalgazi ve Yeşilyurt satırlarının yanında ayrıca bir Merkez satırı vardır.

Parseliniz böyle bir yerdeyse hangi satırın esas alınacağını müdürlüğe sorun. Komşu ilçenin ya da Merkez satırının değerini kesin sonuç gibi kullanmayın.

Aynı ilde değerler neden farklı?

Kanun, listenin “bölge farklılıkları” gözetilerek hazırlandığını söyler (m.8/A); bu yüzden aynı ilin ilçeleri arasında büyük fark olabilir. Madde metni, her ilçenin değerinin hangi hesapla bulunduğunu ayrıntılı açıklamaz.

Farkı örneklerle görmek kolaydır. Ankara’da Çubuk için sulu 100, kuru 200 dekar yazarken Polatlı için bu değerler 70 ve 160 dekardır. Manisa’da Akhisar 50 ve 130 dekar, Selendi 100 ve 200 dekardır. Trabzon’da ise listedeki 18 ilçenin hepsinde değer aynıdır: sulu 50, kuru 120 dekar. Bu yüzden “il ortalaması” ya da komşu ilçenin değeri sizin parseliniz için doğru sonucu vermez.

Tarlam bu eşiğe göre kaç parçaya bölünür?

Her parça ilçenin değerine ulaşmalıdır; en fazla parça sayısı, yüzölçümünün ilçe değerine bölünüp aşağı yuvarlanmasıyla bulunur. İfraz yine Bakanlık iznine bağlıdır (m.8/B/3).

Manisa Akhisar’dan üç örnek:

• 300 dekar kuru tarla. İlçenin kuru değeri 130 dekardır. 300 ÷ 130 = 2,3. En fazla iki parça olur, örneğin 150 ve 150 dekar. Üç parça yapılırsa her biri 100 dekar kalır; bu, eşiğin altındadır.
• 250 dekar kuru tarla. 250 ÷ 130 = 1,9. İkiye bölünürse 125 dekarlık parçalar oluşur; bu da 130 dekarın altındadır. Tarla bölünemez.
• 250 dekar sulu tarla. İlçenin sulu değeri 50 dekardır. 250 ÷ 50 = 5. Liste açısından tarla, her biri 50 dekar olan beş parçaya kadar bölünebilir. Parçalardan biri bile 50 dekarın altında kalırsa olmaz.

Listede değeri okunabilen bütün ilçelerde dikili eşik 10 dekardır. 25 dekarlık bir meyve bahçesi iki parçaya (12,5 + 12,5 dekar) ayrılabilir. Üç parçaya ayrılırsa her parça yaklaşık 8,3 dekar kalır ve eşiğin altına düşer. Yüzölçümünüzü dekara çevirmek için dönüm hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Hisseli satış ve pay devrini nasıl etkiler?

Yeter gelirli büyüklüğün altındaki tarım arazisinde hisselendirme yapılamaz. Bu kural Kanun’da değil, Devir Yönetmeliği’ndedir. Kanun ise asgari büyüklüğe bağlı bir yasak koyar.

Kanun, tarım arazilerinin Bakanlıkça belirlenen (asgari) büyüklüklerin altında ifraz edilmesini ve hisselendirilmesini yasaklar. Hazine taşınmazlarının satışı dışında pay ve paydaş sayısı da artırılamaz (m.8/3).

Devir Yönetmeliği hisselendirmeyi yeter gelirli büyüklüğe bağlar. 2021’de eklenen hükme göre kişinin arazi miktarı yeter gelirli büyüklüğün üzerindeyse, sahip olunan miktar bu büyüklüğün altına düşmemek şartıyla asgari büyüklükte veya üzerinde hisselendirme yapılabilir. Yeter gelirli büyüklüğün altındaki arazilerde hisselendirme yapılamaz (Yönetmelik m.6/5; Resmî Gazete 8 Aralık 2021, sayı 31683).

Ayrıca ifraz, hisselendirme, pay temliki, paylı mülkiyet olarak intikal ve taksim gibi işlemler Bakanlığın izniyle yapılır (m.8/B/3). Tarlanızı birden fazla alıcıya hisseli satmayı düşünüyorsanız önce müdürlüğe sorun. Satışın genel kurallarını tarım arazisi satış şartları yazısında bulabilirsiniz.

Ekonomik bütünlük hesabı nasıl etkiler?

Yeter gelirli büyüklük hesaplanırken aynı kişiye ait ve Bakanlıkça aralarında ekonomik bütünlük bulunduğu tespit edilen araziler birlikte değerlendirilir (m.8/A). Yani müdürlük yalnızca tek bir parsele değil, aynı kişinin sınırdaş ya da birbirine 3 km’den yakın arazilerine birlikte bakabilir.

Ölçütler Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmelik’in 7. maddesindedir. Mesafe ölçütü 2021 değişikliğiyle 10 km’den 3 km’ye indirildi:

Arazileriniz farklı türdeyse, örneğin biri sulu biri kuruysa, Yönetmelik ilçenin farklı sütunlardaki değerlerinin birbirine oranından elde edilen dönüştürme katsayılarını kullanır (m.6/3). Değerlendirmeyi il veya ilçe müdürlüğü yapar. Topografik koşullar ve kullanım güçlüğünden kaynaklanan itirazları Bakanlık karara bağlar (m.7/3).

Miras kalan tarlada yeter gelirli büyüklük neyi değiştirir?

Mirasta yeter gelirli büyüklük, tarlanın kaç mirasçıya ve hangi yolla devredilebileceğini belirler. Kanun mirasa konu tarım arazilerinde mülkiyetin devrini esas alır (m.8/B). Mirasçılar anlaşırsa devir, mirasın açılmasından itibaren 1 yıl içinde tamamlanır.

Yeter gelirli büyüklüğün rol oynadığı hükümler şunlardır:

• Birden fazla mirasçıya devir. Tarla bir mirasçıya devredilebilir. Birden fazla mirasçıya devir ise ancak yeter gelirli büyüklükler karşılanıyorsa mümkündür (m.8/C).
• Mahkemede bölerek devir. Arazi birden çok yeter gelirli büyüklüğe bölünebiliyorsa sulh hukuk hâkimi her parçayı ayrı mirasçılara devredebilir (m.8/C).
• Başka arazisi olan ehil mirasçılar. Birden fazla ehil mirasçının miras dışında tarım arazisi varsa hâkim, bu arazileri yeter gelirli büyüklüğe ulaştırmak için yeter gelir büyüklüğünü aramadan devre karar verebilir (m.8/C/2-b).
• Ortaklık sona erince. Mirasçıların kurduğu aile malları ortaklığı ya da limited şirket sona ererse araziler yeter gelirli büyüklüğün altında kalacak şekilde bölünemez (m.8/J).
• Süre geçerse. Yeter gelirli arazinin süresinde devredilmediği öğrenilirse Bakanlık mirasçılara 3 ay süre verir. Devir olmazsa sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir (m.8/Ç).

Süreçlerin tamamını miras kalan arazi satışı rehberinde adım adım anlatıyoruz.

Adım adım ne yapmalı

1. 1

   Tapu bilgilerinizi not edin

   Ada, parsel, il, ilçe, yüzölçümü (m²) ve hisse oranını tapu senedinden ya da e-Devlet tapu sorgusundan alın. Beyanlar hanesindeki şerhlere de bakın.

2. 2

   Arazinin türünü öğrenin

   Parselin sulu mu, kuru mu, dikili mi, örtü altı mı sayıldığını ve sınıfını tarım ve orman müdürlüğüne sorun. Listede hangi sütunu okuyacağınızı bu belirler.

3. 3

   Listede ilçenizin satırını bulun

   mevzuat.gov.tr’deki 5403 sayılı Kanun metninin sonundaki (1) sayılı listede önce ilinizi, sonra ilçenizi bulun. İlçeniz yoksa ya da yalnızca Merkez satırı varsa hangi satırın esas alınacağını müdürlüğe sorun.

4. 4

   Dekar hesabını yapın

   Yüzölçümünüzü dekara çevirin (1 dekar 1.000 m²). Sonra yüzölçümünü ilçe değerine bölün ve aşağı yuvarlayın. Çıkan sayı, en fazla kaç parça olabileceğini gösterir.

5. 5

   Diğer arazilerinizi de hesaba katın

   Aynı kişiye ait sınırdaş ya da 3 km’den yakın araziler ekonomik bütünlük kapsamında birlikte değerlendirilebilir. Bu arazileri başvuruda belirtin.

6. 6

   Bakanlık iznine başvurun

   İfraz, hisselendirme, pay temliki ve taksim için müdürlüğe başvurun (m.8/B/3). Harita işlemine başlamadan önce müdürlüğün görüşünü alın.

Sık yapılan hatalar

• Dönüm ile dekarı karıştırmak. Liste dekar kullanır; 1 dekar 1.000 m²’dir. Yerel dönüm ölçüsü farklı olabilir.
• Asgari büyüklüğü yeter gelirli büyüklük sanmak. 20 dekar Kanun’daki asgari tabandır. Yeter gelirli büyüklük ilçeye göre kuru arazide 120–200 dekara çıkar.
• Yanlış sütunu okumak. Tapuda “tarla” yazması arazinin kuru olduğunu göstermez. Sulu ya da kuru oluşunu müdürlüğe teyit ettirin.
• Başka ilin satırını okumak. PDF’te Karaman, Sakarya ve Sinop başlıkları eksiktir. Bu illerin satırları Karabük, Rize ve Siirt’in altında durur.
• İl ortalamasını ya da komşu ilçenin değerini kullanmak. Aynı ilde ilçeler arasında 50 dekarı aşan fark olabilir; Manisa’da Akhisar ile Selendi buna örnektir.
• Ekonomik bütünlükte eski mesafeyi kullanmak. Sınırdaş olmayan araziler için ölçüt 2021’den beri 3 km’dir; 10 km eski metindir.
• Kaynaksız “liste değişti” haberlerine güvenmek. Değişiklik ancak Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır. Ekim 2026 itibarıyla güncel metinde böyle bir değişiklik yoktur.
• Şerh yoksa kural yok sanmak. Bölme yasağı Kanun’un kendisinde yazılıdır (m.8/A); ifraz her durumda Bakanlık iznine bağlıdır.
• Fiili bölmeyi çözüm sanmak. Tescil edilemeyen fiili hisseler oluşturup arazinin bir kısmının zilyetliğini üyelik ya da ortaklık ilişkisiyle bir özel hukuk tüzel kişisine devretmek suçtur. Kanun 1 yıldan 3 yıla kadar hapis öngörür (m.21/5).

Bir sonraki adım

İlçenizi, arazi türünü ve yüzölçümünü girerek parselinizin asgari ve yeter gelirli eşiklerin neresinde kaldığını görebilirsiniz. Listede kendi satırı olmayan bazı yeni ilçelerde asistan, Merkez satırının ya da ilçenin ayrıldığı ilçenin değerini kullanır. Hiç eşleşme yoksa ilin en yüksek değerini esas alır ve bunu sonuçta belirtir. Bu durumlarda sonucu müdürlüğe teyit ettirin. Sonuç, Bakanlık değerlendirmesinin yerine geçmez.

Sonuç “bölünmez” çıkarsa başka yollar da vardır: payların bir hissedarda toplanması, tarlanın bütün olarak satılması ya da mirasta m.8/C seçenekleri. Bu seçenekleri kendi parseliniz için kaynaklı bir özette görmek isterseniz parsel incelemesi isteyebilirsiniz. Hisse oranınızın kaç m² ettiğini merak ediyorsanız hisse hesaplama aracına bakın.