Geçit Hakkı nedir?
Geçit Hakkı, geçit hakkı, genel yola yeterli bağlantısı olmayan bir taşınmazın malikinin, tam bedelini ödeyerek komşu taşınmaz üzerinden yola çıkmasını sağlayan, sözleşmeyle ya da mahkeme kararıyla kurulup tapuya irtifak olarak tescil edilen haktır.
Kategori: Hukuk · Eş/yakın anlamlı: Zorunlu geçit, Geçit irtifakı, Mürur hakkı
Yola cephesi olmayan bir tarlaya ulaşmak için komşu araziden geçmek gerekir. Kanun bu durumda malike bir yol tanır: genel yola çıkmak için yeterli geçidi olmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı isteyebilir (TMK md. 747).
Komşu razı olursa geçit, tapuda resmî senetle irtifak hakkı olarak kurulur (md. 780-781). Razı olmazsa malik mahkemeye başvurur; kesinleşen karar tapuya tescil edilir (md. 1013).
Neden önemli?
Alıcı için ilk soru, parselin genel yola bağlantısı olup olmadığıdır. Bağlantı yoksa geçit zaman ve para ister; bedeli geçidi isteyen öder. Geçit, iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir (md. 747/3).
Geçit, yapılaşma için de yeterli olmayabilir. İmar planlı alanlarda ifrazla yola cephesi olmayan parsel oluşturulamaz ve böyle parsellere yapı ruhsatı düzenlenemez (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 5/14). Ayrıntılar için yola cephesi olmayan arazi rehberine bakabilirsiniz.
Yükü taşıyan taşınmazın maliki için geçit kalıcıdır. Tescil edilen irtifak, taşınmaz satılsa da sürer; terkinle ya da taşınmazın yok olmasıyla sona erer (md. 783). Geçit hiçbir yarar sağlamaz hâle gelirse yüklü taşınmazın maliki terkin isteyebilir (md. 785).
Örnek
Ali’nin 6.000 m²’lik tarlası dört yandan komşu parsellerle çevrilidir. Tarlanın genel yola bağlantısı yoktur. En kısa erişim, Veli’nin parselinin kenarından geçen 120 metrelik bir şerittir. Şerit 3 metre genişlikte olursa geçide ayrılan alan 120 × 3 = 360 m² olur.
Veli razı olursa taraflar tapuda resmî senetle geçit irtifakı kurar. Razı olmazsa Ali dava açar. Mahkeme güzergâhı ve genişliği iki tarafın menfaatine göre belirler. Ali belirlenen bedeli öder ve karar tapuya tescil edilir.
Mevzuat dayanağı
- TMK md. 747-748: zorunlu geçit ve diğer geçit hakları.
- TMK md. 779-785: irtifakın kurulması, tescili ve sona ermesi.
- TMK md. 1013: mahkeme kararına dayanan tescil.
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 5/14: yola cephesi şartı.
- 3194 sayılı İmar Kanunu md. 16: belediye ve mücavir alanda irtifak tesisinin onayı.
Kaynaklar
- [1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, md. 747 (zorunlu geçit), md. 748 (diğer geçit hakları), md. 779-785 (taşınmaz lehine irtifak), md. 1013 (tescil)
- [2] Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, md. 5/14 (yola cephesi olmayan parsel ve yapı ruhsatı)
- [3] 3194 sayılı İmar Kanunu, md. 16 (belediye ve mücavir alanda irtifak hakkı tesisi ve terkininin onayı)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali ya da yatırım danışmanlığı değildir. Mevzuat değişebilir; işlem öncesi ilgili kurumdan ve uzmanından teyit alın.
