Elbirliği Mülkiyeti nedir?
Elbirliği Mülkiyeti, elbirliği mülkiyeti, miras ortaklığı gibi kanundan ya da kanunda öngörülen bir sözleşmeden doğan topluluk nedeniyle birden fazla kişinin bir mala belirli payları olmadan birlikte malik olduğu ve yönetim ile tasarruf için kural olarak oybirliği gereken mülkiyet türüdür.
Kategori: Tapu · Eş/yakın anlamlı: İştirak hâlinde mülkiyet, Miras ortaklığı
Birden çok mirasçı varsa, paylaşmaya kadar terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir miras ortaklığı doğar; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur (TMK m. 640). Tapuda malik adları ortak paranteze alınır ve yanına elbirliğini doğuran neden yazılır (Tapu Sicili Tüzüğü m. 28/5).
Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı malların tamamına yaygındır (TMK m. 701). Yasal miras payınız 1/4 olsa da tapuda satılabilir payınız yoktur.
Neden önemli?
Kanunda aksine hüküm yoksa yönetim ve tasarruf için oybirliği gerekir (TMK m. 702); bir mirasçı «payını» tek başına tapuda satamaz. Elbirliği paylı mülkiyete çevrilmeden ortaklardan birinin payı rehnedilemez (Tüzük m. 33/4). Miras payı noterde üçüncü kişiye devredilebilir; ama alıcı tapuda malik olmaz (m. 677).
Paylı mülkiyete yazılı paylaşma sözleşmesiyle (m. 676) ya da bir mirasçının istemiyle sulh hâkimi kararıyla geçilir (m. 644). Anlaşma yoksa her mirasçı paylaşmayı isteyebilir (m. 642); bu yol ortaklığın giderilmesi davasıdır.
Tarım arazisinde elbirliğinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi ve devri Bakanlık iznine bağlıdır (5403 m. 8/B). İntikal vergi tahakkuku beklenmeden yapılır; ama araziye düşen veraset vergisi ödenmeden kural olarak devir yapılamaz (7338 sayılı Kanun m. 19).
Örnek
Babadan kalan 40.000 m² mutlak tarım arazisinde eş ve üç çocuk mirasçıdır. Eşin yasal payı 1/4’tür; kalan 3/4 çocuklara eşit bölünür, her çocuğa 1/4 düşer (TMK m. 499). Bir çocuk kendi kısmını komşusuna satmak istiyor ama tek başına satamaz. Seçenekler:
- Dört mirasçı birlikte satar ya da araziyi birine devreder. Mirasın açılmasından itibaren 1 yıl içinde anlaşırlarsa devirde harç ve damga vergisinden muaf olurlar (5403 m. 8/I).
- Mirasçılar Bakanlık izniyle paylı mülkiyete geçer.
- Çocuk, miras payını noterde komşusuna devreder (m. 677).
Mevzuat dayanağı
- TMK m. 640: miras ortaklığı; m. 642, 644, 676: paylaşma ve paylı mülkiyete dönüşüm; m. 677: miras payı devri; m. 701-703: elbirliği mülkiyeti.
- Tapu Sicili Tüzüğü m. 28/5 ve 33/4: tapuda gösterim ve rehin sınırı.
- 5403 sayılı Kanun m. 8/B ve 8/I: Bakanlık izni ve 1 yıl içindeki devirlerde muafiyet.
- 7338 sayılı Kanun m. 19: intikal ve devir.
Kaynaklar
- [1] 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, m. 640, 642, 644, 676-677 (miras ortaklığı ve paylaşma) ve m. 701-703 (elbirliği mülkiyeti)
- [2] Tapu Sicili Tüzüğü, m. 28/5 (elbirliğinin tapuda gösterimi) ve m. 33/4 (paylı mülkiyete çevrilmeden pay rehnedilemez)
- [3] 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, m. 8/B (Bakanlık izni) ve m. 8/I (1 yıl içindeki devirlerde muafiyet)
- [4] 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu, m. 19 (intikal ve devir-ferağ)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali ya da yatırım danışmanlığı değildir. Mevzuat değişebilir; işlem öncesi ilgili kurumdan ve uzmanından teyit alın.
