Hukuki El Atma nedir?

Hukuki El Atma, hukuki el atma, özel mülkiyetteki bir taşınmazın uygulama imar planında yol, park, okul gibi umumi hizmet alanlarına ayrılarak mülkiyet hakkının özüne dokunacak biçimde hukuken kısıtlanması, ancak idarenin taşınmazı kamulaştırmaması durumudur.

Kategori: Hukuk · Eş/yakın anlamlı: Hukuki el koyma, Plan kaynaklı kısıtlılık

Hukuki el atmada idare taşınmaza fiilen dokunmaz ve tapu sizde kalır. Ancak uygulama imar planı parseli yol, park ya da okul alanı yaptığı için onu kullanamazsınız. İdare taşınmazın üzerine fiilen yol ya da kanal yaparsa buna kamulaştırmasız el atma denir.

Neden önemli?

Malik için süreler belirleyicidir. Belediye, plan yürürlüğe girdikten sonra en geç 3 ay içinde 5 yıllık imar programı hazırlar. Programdaki kamu hizmet alanları bu süre içinde kamulaştırılır (3194 md. 10). 2942 Ek md. 1’e göre 5 yıl içinde ya kamulaştırma ya da kısıtlamayı kaldıran plan değişikliği yapılır.

Kamuya geçiş her zaman nakit bedelle olmaz. Sıra şöyledir: 18. madde uygulaması, kamu alanlarından karşılama, imar hakkı aktarımı, en son trampa ya da satın alma (3194 md. 13). Alıcı için de imar durumundaki kullanım kararı önemlidir; park ya da yol alanındaki parselin değeri bu sürece bağlı kalır.

Örnek

800 m²’lik bir arsa, Mart 2026’da yürürlüğe giren uygulama imar planında park alanına ayrılıyor. Belediye 5 yıllık imar programını en geç Haziran 2026’ya kadar hazırlamalıdır. 2942 Ek md. 1’deki 5 yıllık süre Mart 2031’de dolar.

Bu sürede arsa yukarıdaki yollardan biriyle kamuya geçebilir ya da plan değişikliğiyle kısıtlama kalkabilir. Süre dolduğunda hangi yolun açık olacağı, o tarihteki mevzuata ve yargı kararlarına bağlıdır.

Ücretsiz araç Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Tarım arazisinde net gelir ve kapitalizasyon yöntemiyle yaklaşık bedel; uzlaşma ve dava süreleri.

Mevzuat dayanağı

3194 md. 10: plandan sonra en geç 3 ay içinde 5 yıllık imar programı; program süresinde kamulaştırma.
3194 md. 13: kamuya geçiş yolları; yapı yapılamayacak alanlarda parsel program süresinde kamuya geçer, süre en fazla 1 yıl uzatılabilir.
2942 Ek md. 1: 5 yıl içinde kamulaştırma ya da plan değişikliği; üçüncü cümle AYM E.2024/135, K.2025/20 kararıyla iptal (yürürlük 30 Ocak 2026).
2942 Geçici md. 19: 4 Kasım 1983 ile 28 Temmuz 2021 arasındaki el atma davalarında ödemeler için bütçeden %3 pay; alacak payı aşarsa taksitle ödeme.

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali ya da yatırım danışmanlığı değildir. Mevzuat değişebilir; işlem öncesi ilgili kurumdan ve uzmanından teyit alın.